VR-bril verbetert behandeling

Bij behandelcentrum Middenweg worden cliënten met een licht verstandelijke beperking en ernstige gedragsstoornissen en/of psychiatrische problematiek tijdelijk behandeld.

Voor cliënten met een verslaving is er de specialistische module ‘Middelengebruik’. Binnen deze module werd afgelopen jaar geëxperimenteerd met het inzetten van een VR-bril. Eva Barnhoorn en Nick Wisse delen hun positieve ervaringen.

Het uitgangspunt van de module is dat cliënten geen middelen meer gebruiken of – als dat niet haalbaar is – het middelengebruik beter onder controle krijgen. “Eerst bespreken we de theorie”, zegt Nick Wisse. Hij is coördinerend begeleider en als trainer specialistische modules geeft hij onder andere de module Middelengebruik. “Daarna gaan we oefenen. Dat doen we normaal gesproken met rollenspellen. Ik speel bijvoorbeeld een dealer die de cliënt in de verleiding brengt. De cliënt reageert daarop met de aangeleerde technieken. Deze rollenspellen vinden cliënten vaak ongemakkelijk en onrealistisch. In andere gevallen gaan we naar buiten. Met iemand die verslaafd is aan alcohol lopen we bijvoorbeeld langs een drankenwinkel. Dat is realistischer, maar kost meer tijd en kan ook voor te veel spanning zorgen.”

Tussen rollenspel en exposure

Een triggerende situatie nabootsen met een VR-bril zou dus een mooie tussenstap zijn, dacht Eva Barnhoorn. Eva is gedragsdeskundige, werkt als behandelcoördinator en heeft als aandachtsfunctionaris de specialistische module Middelengebruik in haar pakket. Ze kwam in contact met een aanbieder van VR-oplossingen en zo kwam de VR-bril vier maanden bij de kliniek in Zwammerdam – en later ook op de locatie in Poortugaal – terecht. Bij het inzetten van de bril is het belangrijk dat eerst goed in kaart wordt gebracht wanneer iemand in de verleiding komt. “In welke situatie, op welke plek en in contact met welke persoon komt iemand in de verleiding? En ook: hoe ziet zo’n ‘triggerende’ persoon eruit? Hoe meer details we in de VR-setting kunnen nabootsen, hoe realistischer de oefening wordt.” Zo ontstaat een setting die dicht bij de verleidingen uit het dagelijks leven komt. Met een headset op raakt de cliënt in gesprek met bijvoorbeeld zijn dealer, een personage dat wordt ingesproken door Nick, en moet hij weerstand bieden aan de verleidingen.

Realistisch én veilig

Het blijft een virtuele omgeving die doet denken aan een game. Hoe realistisch kan de ‘trigger’ dan worden? “De eerste vijf minuten voelen inderdaad als een game,” zegt Nick, “maar dat gevoel zijn cliënten snel kwijt. Zelfs van cliënten die van tevoren sceptisch zijn merken we dat ze zichtbaar getriggerd worden. Ze gaan zweten, beginnen te trillen of raken in paniek.” Eva: “Deze reacties krijgen we met rollenspellen niet voor elkaar. De behandeling is hier écht beter door geworden, omdat we beter kunnen oefenen. En ik zie ook andere toepassingen voor me. We zouden het voor exposure kunnen inzetten bij traumabehandelingen, bij het oefenen van agressieregulatie en om sociale vaardigheden te verbeteren. Het is op een veilige en realistische manier oefenen.” Nick knikt: “Ik hoop dat deze pilot een vervolg krijgt.”